Η κοσμία και ο κόσμος « Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

0
7

Η είδηση κυκλοφόρησε εδώ και αρκετές μέρες, στις αρχές του μήνα, αλλά δεν τη συζητήσαμε τότε επειδή είχαμε άλλη επίκαιρη ύλη. Ωστόσο, πρόσφατα στα σχόλια κάναμε πάλι λόγο για το θέμα -εννοώ την εξαγγελία του υπουργού Παιδείας ότι θα καταργηθεί η αξιολόγηση της διαγωγής των μαθητών. Και αφού πέρασε το Πάσχα και κάθε κατεργάρης ξαναγυρίζει στον πάγκο του, δεν είναι κακή ιδέα να συζητήσουμε σε ξεχωριστό άρθρο το θέμα της «διαγωγής κοσμίας».

Η εξαγγελία του Κ. Γαβρόγλου έγινε ύστερα από ερώτηση βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ οι οποίοι ζητούσαν να καταργηθεί η διάκριση της διαγωγής των μαθητών, η οποία, όπως υποστήριζαν, κάπως ασύντακτα, οι βουλευτές, «χρησιμοποιήθηκε για την περιθωριοποίηση μαθητών, πολλές φορές λόγω των ιδεών τους, την πολιτική δράση τους, τη θρησκεία, το χρώμα τους κ.λπ. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος καθώς και νυν βουλευτές έχουν τιμωρηθεί ως μαθητές με τον χαρακτηρισμό της διαγωγής τους ως κοσμίας» -μια άποψη που χαρακτηρίστηκε «αριστερή ιδεοληψία«.

Διαβάζω ότι στις μέρες μας «διαγωγή κοσμία» επιβάλλεται πολύ σπάνια και ότι σχεδόν πάντοτε η διαγωγή των μαθητών χαρακτηρίζεται «κοσμιότατη». Οι παλιότεροι θα θυμόμαστε ότι η κοσμία δεν είναι το τελευταίο σκαλοπάτι, κάθε άλλο -υπάρχει και η επίμεμπτη, για πιο σοβαρά παραπτώματα του μαθητή. Αυτά ισχύουν από το 1979. Παλιότερα υπήρχαν πέντε διαβαθμίσεις της διαγωγής, αλλά δεν θυμάμαι ποιες ήταν οι άλλες δύο. Ας συμπληρώσει όποιος θυμάται.

Μια υπουργική απόφαση του 2007 ορίζει ως εξής τις διαβαθμίσεις:

4. Η διαγωγή κάθε μαθητή χαρακτηρίζεται «κοσμιότατη», «κοσμία», «επίμεμπτη», ανάλογα με τα συνιστώντα αυτή χαρακτηριστικά στοιχεία ως εξής:

α) «κοσμιότατη», χαρακτηρίζεται η διαγωγή του μαθητή, όταν αυτός τηρεί απόλυτα την κατά την έννοια της παρ. 3 του παρόντος άρθρου προσήκουσα διαγωγή,

β) «κοσμία», χαρακτηρίζεται η διαγωγή του μαθητή, όταν αυτός τηρεί μεν κατά κανόνα την κατά την έννοια της παρ. 3 του άρθρου αυτού προσήκουσα διαγωγή, όχι όμως και χωρίς παρεκκλίσεις,

γ) «επίμεμπτη», χαρακτηρίζεται η διαγωγή του μαθητή, όταν αυτός παρέκκλινε από την κατά την έννοια της παρ. 3 του άρθρου αυτού προσήκουσα διαγωγή σε βαθμό ανεπίτρεπτο, αλλά η παρέκκλιση αυτή κρίνεται επιδεκτική παιδαγωγικής επανόρθωσης εντός του ίδιου σχολικού περιβάλλοντος. ΄Οταν ο μαθητής παρεκκλίνει από την προσήκουσα, κατά την έννοια της παρ. 3, διαγωγή, σε βαθμό ώστε η παρέκκλιση αυτή να δημιουργεί παιδαγωγικό πρόβλημα που υπερβαίνει τις επανορθωτικές δυνατότητες της ΕΠΑ.Σ που φοιτά ο μαθητής, ο μαθητής αυτός υποχρεώνεται σε αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, για να του δοθεί η ευχέρεια βελτίωσης της διαγωγής του στα πλαίσια των νέων σχολικών συνθηκών.

Επειδή εδώ είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο, παρατηρώ ότι η ορολογία έχει εκσυγχρονιστεί αλλά όχι απόλυτα. Επί καθαρευούσης η διαγωγή χαρακτηριζόταν: κοσμιωτάτη, κοσμία, επίμεμπτος, ενώ σήμερα κοσμιότατη, κοσμία, επίμεμπτη. Το υπερθετικό (κοσμιωτάτη/κοσμιότατη) έπαιρνε ωμέγα πριν από την ορθογραφική μεταρρύθμιση διότι η προηγούμενη συλλαβή υποτίθεται πως ήταν βραχεία. Σε μια γλώσσα που δεν διακρίνει βραχέα και μακρά, εύλογα δεν είχε τόπο αυτή η γραφή. Ενώ όμως ανέβηκε ο τόνος στην κοσμιότατη, η κοσμία δεν έγινε «κόσμια».

Ο χαρακτηρισμός της όχι καλής διαγωγής ως «κοσμίας» είναι ευφημισμός, αφού κατά τα άλλα η λέξη «κόσμιος» δεν σημαίνει, βέβαια, «όχι και τόσο καλός» ή ακόμα και «όχι άριστος», όπως η διαγωγή, αλλά «απόλυτα σύμφωνος με τα κοινωνικώς αποδεκτά». Για να το πω αλλιώς, η διαγωγή που χαρακτηρίζεται κοσμία μάλλον δεν είναι κόσμια.

Το επίθετο «κόσμιος» είναι αρχαίο, και είχε και στην αρχαιότητα παρόμοιες σημασίες: εύτακτος, ευγενής, καλότροπος. Προέρχεται βέβαια από το πολυσήμαντο ουσιαστικό «κόσμος» που είχε στην αρχαία ελληνική ορισμένες διακριτές και βαριές σημασίες: α. τάξη, β. στολίδι, κόσμημα, γ. το σύμπαν, δ. η οικουμένη, η ανθρωπότητα. Αλλά θα συγκρατηθώ και δεν θα λεξιλογήσω για τη λέξη αυτή διότι αξίζει να της αφιερωθεί ιδιαίτερο άρθρο.

Η τυποποιημένη φράση «Διαγωγή κοσμία» έχει δοθεί ως τίτλος σε συλλογή διηγημάτων, σε ραδιοφωνική εκπομπή και σε δίσκο των Panx Romana. Είχα την εντύπωση πως υπήρχε και ελληνική ταινία με αυτόν τον τίτλο, αλλά γκουγκλίζοντας δεν βρίσκω τίποτα.

Δεν ξέρω αν σήμερα ο στιγματισμός (ή η… αξιολόγηση) της διαγωγής του μαθητή με τον χαρακτηρισμό «κοσμία» έχει κάποιες συνέπειες. Την εποχή που ήμουν κι εγώ μαθητής, είχε.

Το ξέρω από πρώτο χέρι, διότι ως μαθητής είχα πάρει κοσμία διαγωγή και μάλιστα στο απολυτήριο του εξαταξίου γυμνασίου. Δεν τιμωρήθηκα, φευ, για διακίνηση αναρχοκομμουνιστικών εντύπων, παρόλο που και τέτοια διακινούσα, αλλά για μια εφηβική ανοησία -στις απολυτήριες εξετάσεις, ενώ τελείωνα το σχέδιο (στο μάθημα των Τεχνικών), μουτζούρωσα το χαρτόνι και υποτονθόρισα μια βλαστήμια. Μέσα από τα δόντια μου, νόμιζα -όμως την άκουσε ο (θεολόγος κιόλας) επιτηρητής που ήταν και υποδιευθυντής του γυμνασίου, κι έτσι μου σπορκάρισε το χαρτί, που θα έλεγε κι ο Παπαδιαμάντης.

Κι έτσι, πήρα κοσμία στο απολυτήριο, πράγμα που σήμαινε πως αν ήθελα να δώσω εισαγωγικές εξετάσεις για τον παιδαγωγικό κύκλο (τότε δίναμε εισαγωγικές τον Σεπτέμβρη) δεν θα μπορούσα. Εγώ βέβαια είχα βλέψεις για το Πολυτεχνείο, και δεν με ένοιαξε, όμως ο συμμαθητής μου που πήρε κοσμία και ήθελε να πάει για δάσκαλος αναγκάστηκε τελικά να στραφεί, τελευταία στιγμή, στα οικονομικά. (Δεν θυμάμαι καλά ποιο ήταν το παράπτωμά του, μάλλον τον έπιασαν με σκονάκι στις εξετάσεις)

Δεν νομίζω πως τέτοια παραπτώματα ανήλικων παιδιών πρέπει να διατηρούνται εσαεί και να στιγματίζουν εφ’όρου ζωής τον ενήλικο, οπότε συμφωνώ με την υπουργική εξαγγελία και περιμένω να υλοποιηθεί. Με ενδιαφέρει να ακούσω τη γνώμη σας, είτε συμφωνείτε είτε διαφωνείτε. Και βέβαια, θα συμφωνήσω ότι δεν είναι αυτό το μείζον πρόβλημα της Παιδείας αλλά πολλά άλλα, που επείγουν πολύ περισσότερο, ανάμεσά τους η ανεπαρκής στελέχωση των σχολείων. Δεν βλάφτει όμως να ταχτοποιηθεί και αυτό το θέμα.

 

 

Ημερ. Δημοσίευσης:18 April 2017 6:44 am

Πηγή: sarantakos.wordpress.com

Συγγραφέας:sarant